Ten artykuł dotyczy miasta w województwie kujawsko-pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Panorama miasta z lewego brzegu Wisły Panorama miasta z lewego brzegu Wisły

Współrzędne: 53°02' N 18°37' EGeografia

Toruń
Herb
Herb Torunia Flaga Torunia
Dewiza: Durabo (Przetrwam)
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Założono pierwsza osada : 9000 lat p.n.e.
Prawa miejskie 1233
Prezydent miasta Michał Zaleski
(e-mail)
Powierzchnia 115,72 km²
Położenie 53° 02' N
18° 37' E
Wysokość 36-90 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
206 765[1]
1790 os./km²
297 646
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 + (48) 056
Kod pocztowy 87-100 do 87-120
Tablice rejestracyjne CT
Położenie na mapie Polski
Toruń
Toruń
Toruń
Miasta partnerskie Czadca, Filadelfia, Getynga, Guilin (桂林), Hämeenlinna, Kaliningrad, Lejda, Novo Mesto, Swindon
Urząd miejski3
Wały Gen. Sikorskiego 8
87-100 Toruń
tel. (0-56) 6118777, 6118772; faks (0-56) 6221670
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Toruń w Wikicytatach
Strona internetowa miasta
Stare Miasto w Toruniu widziane z lewego brzegu Wisły
Stare Miasto w Toruniu widziane z lewego brzegu Wisły
Toruń członkiem Związku Hanzeatyckiego od 1280
Toruń członkiem Związku Hanzeatyckiego od 1280
Ratusz Staromiejski z 1391
Ratusz Staromiejski z 1391
W 1454 na Zamku Dybowskim nadano przywileje "złotej wolności szlacheckiej"
W 1454 na Zamku Dybowskim nadano przywileje "złotej wolności szlacheckiej"
Kościół św Jakuba na Nowym Mieście
Kościół św Jakuba na Nowym Mieście
Toruń z mostem przez Wisłę z 1500
Toruń z mostem przez Wisłę z 1500
Toruń twierdzą od 1641
Toruń twierdzą od 1641
Księstwo Warszawskie 1807-1815
Księstwo Warszawskie 1807-1815
Budynek Teatru Horzycy z 1904
Budynek Teatru Horzycy z 1904
Zniszczony most kolejowy
Zniszczony most kolejowy
Pomnik Zbigniewa Lengrena w Toruniu, twórcy słynnego psa Filusia
Pomnik Zbigniewa Lengrena w Toruniu, twórcy słynnego psa Filusia
Protestanckie dziedzictwo dzisiaj, na zdjęciu: toruński Zbór Ewangelicznych Chrześcijan
Protestanckie dziedzictwo dzisiaj, na zdjęciu: toruński Zbór Ewangelicznych Chrześcijan

Toruń (niem. Thorn, łac. Thorunia, Torunium, Thorvnivm) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, położone nad Wisłą i Drwęcą. Dwunaste miasto wojewódzkie pod względem wielkości w Polsce (szesnaste wśród wszystkich miast). Duży ośrodek gospodarczy i kulturalny.

Od 1999 siedziba władz samorządowych województwa kujawsko-pomorskiego oraz Urzędu Marszałkowskiego. Siedziba Sejmiku Wojewódzkiego[2]. Siedziba starosty powiatu toruńskiego, a także powiat grodzki. W latach 1920-1939 stolica województwa pomorskiego, w latach 1945-1975 w województwie bydgoskim, w latach 1975-1998 stolica województwa toruńskiego.

Jest jednym z najstarszych miast polskich. Od 1992 Toruń jest stolicą diecezji toruńskiej. W 1997 toruński zespół staromiejski został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, a od 2004 jest ogólnopolską siedzibą Ligi Polskich Miast UNESCO. W 2007 toruńska starówka została wpisana na listę 7 Cudów Polski dziennika "Rzeczpospolita". Toruński Rynek i Ratusz Staromiejski kandydują w plebiscycie National Geographic Polska do grona 30 najpiękniejszych miejsc na świecie.[3]

Spis treści

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: kalendarium toruńskie, konsulaty w Toruniu.

[edytuj] Początki osadnictwa

Obszar dzisiejszego miast stanowił dogodne miejsce dla osadnictwa w epokach prehistorycznych. Styk trzech krain geograficznych, dostęp do rzeki, oraz dogodna przeprawa (brodu) przez Wisłę, sprawiała iż osadnictwo na obszarze dzisiejszego miasta i w jego okolicy rozwijało się od paleolitu, ok. 9 tyś lat p.n.e. Przez Toruń prowadził także bursztynowy szlak.

Najstarsze ślady bytności człowieka 11 tyś lat temu znajdują się na lewym brzegu Wisły, w obecnej dzielnicy Podgórz, gdzie istniała osada ludności koczowniczej. W kolejnych tysiącleciach osadnictwo ulegało coraz większej intensyfikacji. W neolicie ludność kultury pucharków lejkowatych i kultury amfor kulistych zajmowała się głównie uprawą roli i hodowlą. Na obszarze dzisiejszego Starego Miasta znajdują się ślady osadnictwa wysoko rozwiniętej kultury łużyckiej. Dokładne badania archeologiczne w prezbiterium kościoła św. Janów wykazały istnienie tej kultury od 1000 do 500 r. p.n.e.

Osadnictwo które miało bezpośredni wpływ na późniejszy rozwój miasta jest datowane na VIII w. Na prawym brzegu Wisły, na terenie późniejszego zamku krzyżackiego powstała osada, która w X w. została wzmocniona wałem od strony lądu (Wisła sama w sobie stanowiła barierę ochronną). Na zachód od niej znajdowała się osada podgrodowa. Gród ten spełniał swoje funkcje wojskowo-administracyjne do końca XII w. Nie znamy bezpośrednio przyczyn jego upadku, jednak prawdopodobnie został on zniszczony, podobnie jak wiele innych grodów ziemi chełmińskiej, w wyniku najazdów pruskich.

[edytuj] Czasy krzyżackie

Początek miastu dali Krzyżacy w 1230, dla których był on punktem wyjścia do podboju plemion pruskich i tworzenie państwa krzyżackiego. Pierwszą wzmiankę historyczną o Toruniu zawiera dokument lokacyjny z 28 grudnia 1233 roku wystawiony przez Hermanna von Salza, mistrza krzyżackiego. Pierwotnym miejscem lokacji był odcinek prawego brzegu Wisły, od wyspy zwanej Liszką na dwie mile w dół rzeki, pokrywający się z obszarem dzisiejszego Starego Torunia. Niestety mimo poszukiwań archeologicznych nie udało się odkryć śladów pierwotnej osady. Istnieje legenda wg której najwcześniejszą siedzibą krzyżaków była korona rosnącego tam olbrzymiego dębu. Z powodu częstych powodzi nawiedzających te nisko położone tereny w roku 1236 przeniesiono miasto w górę rzeki w miejsce jego obecnego położenia. Nowe terytorium określa odnowiony przywilej chełmiński z 1251 roku, który został wystawiony w miejsce starego, zniszczonego w pożarze. 13 sierpnia 1264 nadano prawa miejskie drugiej osadzie – Nowemu Miastu, od wschodu stykającemu się ze Starym Miastem. W 1454 r. oba miasta połączono, zachowując jednak dzielące je mury obronne.

W 1280 r. Toruń stał się członkiem Hanzy, bardzo ważnej organizacji handlowej średniowiecza w tej części Europy. Przez pewien okres Toruń pełnił funkcje sekretarza Hanzy. Zapewniało to znaczące źródło dochodów i impuls do wzrostu. Miasto szybko wypełniło się kościołami, ratuszem i innymi budynkami. W 1365 Toruń otrzymał prawo składu. XIV-XV wiek to pierwszy okres szybkiego rozwoju miasta. Toruń stał się ważnym miastem w Prusach i dużym ośrodkiem handlowym, liczącym aż 20.000 mieszkańców.

1 lutego 1411 w Toruniu zawarto I pokój toruński. Jednak niezadowolenie mieszczan wynikające z kryzysu w jakim znalazło się państwo zakonne skłoniło ich ku władzom polskim. W 1454 wybuchło powstanie antykrzyżackie, zburzono zamek krzyżacki. Był to początek polsko-krzyżackiej wojny trzynastoletniej. Dla wzmocnienia poparcia szlachty król polski w 1454 nadał słynne przywileje szlacheckie. Stało się to na Zamku Dybowskim, podmiejskiej osadzie Nieszawa (obecnie dzielnica Torunia). Torunianie gruntownie przyczynili się do osłabienia państwa krzyżackiego, odgrywając kluczową rolę w antykrzyżackim Związku Pruskim, pośrednio otwierając Polsce drogę do Bałtyku. 19 października 1466 II pokój Toruński zakończył wojnę trzynastoletnią. W wyniku jego postanowień Toruń wraz z Prusami Królewskimi wszedł w skład państwa Polskiego.

[edytuj] W granicach Rzeczypospolitej

Przełom XV/XVI w. to czas szybkiego rozwoju miasta. Rozbudowywano ratusz, wznoszono kamienice, bogaciły się rody patrycjuszowskie. 19 lutego 1473 przy ul. Św. Anny urodził się Mikołaj Kopernik. W 1500 zawieszono na wieży kościoła św. Jana największy w ówczesnej Polsce dzwonu Tuba Dei oraz otwarto najdłuższy w kraju drewniany mostu przez Wisłę. W 1501 w Sali Królewskiej Ratusza Staromiejskiego zmarł król Jan Olbracht. 15 czerwca 1528 została otwarta w mieście mennica królewska, przy ulicy Mostowej, zastępując dotychczasowe mennice: krzyżacką i miejską. W pierwszej poł. XVI w szerzyła się w Toruniu reformacja, do której przystąpiła znaczna część mieszczan. W 1557 r. Toruń stał się oficjalnie miastem luterańskim. W 1568 nastąpiło otwarcie Gimnazjum Akademickiego, a w 1594 uroczyste podniesienie go do rangi uczelni półwyższej (jednej z pierwszych w kraju). Niebawem powstało pierwsze w północnej Polsce Muzeum.

XVII wiek to czas osłabienia miasta ze względu na toczące się w jego rejonie wojny. W 1629 miasto odparło pierwsze oblężenia Szwedów. Rozpoczęto budowę fortyfikacji bastionowych. W 1645 w mieście odbyło się Colloquium charitativum, jedyne na świecie spotkanie ekumeniczne w celu pogodzenia katolików i protestantów. W 1658 wojska króla Jana Kazimierza po oblężeniu odzyskały Toruń.

24 września – 9 października 1703 miało miejsce katastrofalne bombardowanie miasta przez wojska szwedzkie, dowodzone przez Karola XII. Spłonęła prawie połowa miasta, ratusz i kościoły. W 1708 r. ludność miasta została zdziesiątkowana przez wielką epidemię dżumy (w ciągu kilku miesięcy zmarło 4 tyś. mieszkańców). Miasto już do końca XVIII w. nie podniosło się ze zniszczeń spowodowanych wojnami i epidemiami.

Od 7 października do 22 października 1709 przebywał w Toruniu car Rosji Piotr I. Na tle zaostrzających się konfliktów religijnych 16 lipca 1724 doszło do tzw. "Tumultu Toruńskiego", zakończonego surowym wyrokiem sądu królewskiego i ścięciem protestanckiego burmistrza miasta, Jana Godfryda Roesnera, co odbiło się głośnym echem poza granicami kraju, jako tzw. Toruński krwawy sąd. W 1767 r. została w Toruniu przez ewangelicką szlachtę zawiązana konfederacja toruńska.

[edytuj] W Królestwie Prus

Pierwszy rozbiór Polski pozostawił Toruń przy Polsce, ale pozbawił miasto ziem, będących jego własnością, oraz sprawił, iż osłabł handel na Wiśle, co pozbawiło miasto głównych dochodów. Drugi rozbiór włączył Toruń w skład Królestwa Prus. 24 stycznia 1793 wojska pruskie wkroczyły do miasta. Ludność zmniejszyła się do 6.000 mieszkańców. W 1797 założono pierwszy w kraju Ogród Zoobotaniczny.

Czasy napoleońskie dla Torunia oznaczały splendor, ale i dalsze osłabienie gospodarcze. Na mocy traktatu w Tylży 7 lipca 1807 Toruń znalazł się w Księstwie Warszawskim. 21 kwietnia 1809 na trzy tygodnie Toruń stał się stolicą Księstwa Warszawskiego, będąc miejscem rezydowania ewakuowanego z Warszawy rządu. 2 czerwca 1812 cesarz Francuzów Napoleon I przybył do Torunia. Zwiedził Dom Kopernika, zaplanował wybudowanie jego pomnika. Przygotowując miasto do obrony, zniszczył przedmieścia, rozbierając okoliczne kościoły i zamki na budulec, przerabiając zabytki średniowieczne na twierdze. Po przegranej Napoleona 22 września 1815 na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Toruń wrócił do Prus.

Okres pruski w XIX wieku to powolny rozkwit gospodarczy i nowe inwestycje, ograniczone jednak przez uczynienie z miasta twierdzy. Zbudowano wodociągi, kanalizację, linie tramwajowe, żelazny most przez Wisłę, Dwór Artusa, teatr. Linie kolejowe połączyły Toruń z Warszawą, Bydgoszczą, Poznaniem, Olsztynem, Chełmżą i Grudziądzem. Toruń zyskał tramwaje elektryczne szybciej niż Warszawa. W ramach tworzenia twierdzy zbudowano 15 dużych fortów oraz ponad sto mniejszych obiektów militarnych. Toruń został wciśnięty w kilkunastokilometrowy pierścień umocnień i stał się najnowocześniejszą i największą twierdzą w Europie. Utworzone zostały Konsulaty Rosji i USA. Funkcja militarna ograniczyła jednak częściowo szybki rozwój terytorialny. Mimo to miasto wchłonęło przedmieścia – Mokre, Chełmińskie, Jakubskie.

Okres pruski to także coraz silniejsze zmagania o polskość miasta. W 1867 wydano Gazetę Toruńską, pierwszą polskojęzyczną gazetę Pomorza. W 1875 utworzono Towarzystwo Naukowe, jedno z pierwszych w Polsce. Polacy zyskali mandaty w Radzie Miasta.

[edytuj] Okres międzywojenny i II wojna

Po I wojnie światowej w wyniku postanowień traktatu wersalskiego Toruń został przyznany odrodzonej Polsce. 18 stycznia 1920 wojska niemieckie opuściły Toruń. Miasto, liczące 37.356 mieszkańców, został stolicą województwa pomorskiego. Wobec pozostawania Gdańska poza granicami Polski i istnienia silnej mniejszości niemieckiej w Bydgoszczy władze centralne podjęły politykę wspierania awansu Torunia do roli głównego ośrodka regionu. Rozpoczął się drugi okres znacznego rozkwitu miasta. Wybudowano wiele budynków użyteczności publicznej, nowoczesnych dróg. Pięć państw otwarło swe konsulaty, w tym Niemcy – Generalny Konsulat obejmujący trzy województwa. W 1928 otwarto nowoczesną halę wystawową w Toruniu. W 1929 w hali Wiktorii Bernard Marwiński założył jedyną w regionie wytwórnię filmową. Uruchomiona została Rozgłośnia Pomorska Polskiego Radia w Toruniu, druga pod względem mocy w kraju po warszawskiej. W 1933 nastąpiło otwarcie drugiego mostu przez Wisłę. W 1937 populacja Torunia przekroczyła 70.000 mieszkańców. Rozwinęła się także nauka. W 1926 powstał Instytut Bałtycki. W 1938 zapadła decyzja o utworzeniu od 1940 uniwersytetu w Toruniu, jako filii Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

7 września 1939 do miasta wkroczył Wehrmacht, a Toruń znalazł się w prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie. 1 lutego 1945 bez większych zniszczeń Armii Czerwona zajęła Toruń.

[edytuj] Czasy powojenne

W okresie PRL z racji prawicowo-mieszczańskiego charakteru miasto bardzo straciło na znaczeniu. Rozpoczął się bardzo trudny okres dla miasta, ze sztucznym zmniejszeniem jego roli i funkcji, osłabieniem politycznym i znaczącym spadkiem inwestycyjnym. Zabrano instytucje i media. Urząd Wojewódzki przeniesiono do Bydgoszczy, a za nim kolejno liczne instytucje toruńskie (Rozgłośnia Pomorska, Orkiestra Symfoniczna, Biblioteka Pedagogiczna, redakcje gazet). W 1961 nadajnik Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia z powodów politycznych został zamknięty i przeniesiony do Bydgoszczy, a w 1974 całkowicie zamknięto toruńskie studio.

Pozytywnym wyjątkiem tego okresu było powołanie w 1945 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Miasto zostało wciśnięte w funkcję naukowo-kulturalną, ale dzięki temu rozwinęła się ona znacząco.

1 czerwca 1975 Toruń stał się stolicą województwa toruńskiego, a od 1 stycznia 1999, po reformie administracyjnej współstolicą kujawsko-pomorskiego (z siedzibą m.in. Sejmiku i Urzędu Marszałkowskiego).

Po 1989 miasto stało się centrum inwestycyjnym, naukowym i turystycznym regionu. Rozbudował się Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Powstały nowe uczelnie, hotele, muzea. Pojawili się prywatni inwestorzy. W 1997 wpisano zespół Starego i Nowego Miasta oraz ruiny zamku krzyżackiego na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, a w 2004 wybrano Toruń na ogólnopolską siedzibę Ligi Polskich Miast i Miejsc UNESCO. W 2006 rozpoczęła się budowa strefy inwestycyjnej Crystal Park w podtoruńskich Łysomicach.

W 2007 rozpoczęły się starania Torunia o uzyskanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

Zobacz też: Toruńskie pierniki

[edytuj] Warunki naturalne, ochrona przyrody

Kaplica Św. Barbary na toruńskiej Barbarce
Kaplica Św. Barbary na toruńskiej Barbarce
Struga Łysomicka w rezerwacie Las Piwnicki
Struga Łysomicka w rezerwacie Las Piwnicki
Rezerwat na Kępie Bazarowej
Rezerwat na Kępie Bazarowej

[edytuj] Położenie Torunia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kotlina Toruńska.

Toruń położony jest w zalesionej Kotlinie Toruńskiej, po obu stronach rzeki Wisły, otoczony prawie ze wszystkich stron lasami. Tereny w Toruniu i okolicy, w bezpośrednim sąsiedztwie Wisły są obniżone (najczęściej do poziomu 33-36 m n.p.m.) i stanowią wąski, długi pas terenu równinnego, położony na linii wschód-zachód, o szerokości ok. 100-500 metrów po obu stronach Wisły i o wysokiej jakości gleby (organiczna, II, III klasa). Dalej od niecki rzeki teren wznosi się (50-60 m n.p.m.), często stromo (np. osiedle Na Skarpie), staje się pagórkowaty, tworząc malownicze tarasy, o ziemi piaszczystej (V, VI klasa). Generalnie teren wokół Torunia określany jako pagórkowaty (w 90%).

Bezpośrednio wokół Torunia, prawie ze wszystkich stron, otaczają go znaczne obszary leśne (co jest w Polsce rzadkością), stanowiące atrakcyjne tereny rekreacyjne – Barbarka, Las Bielawski, Bielański, Łysomicki, Papowski, Lasy Ciechocińskie, Puszcza Bydgoska, oraz trzy rezerwaty. Część terenów leśnych oraz duża ilość parków znajduje się w samym mieście.

[edytuj] Atrakcje przyrodnicze i tereny zielone

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Parki i tereny zielone Torunia i okolicy, Pomniki przyrody w Toruniu.

W Toruniu znajduje się duża ilość terenów zielonych, a miasto zalicza się do jednego z najbardziej zielonych w Polsce (około 30% powierzchni). Łączna powierzchnia lasów to 2755 ha, a parków i Plant – ok. 600 ha. Główne parki skupione są w centrum na tzw. Plantach wokół Starówki, gdzie po likwidacji średniowiecznych umocnień w XIX wieku wygospodarowano strefę zieleni wokół Starego Miasta.

Poza tym w Toruniu znajduje się kilkanaście innych parków. Największymi terenami rekreacyjnym są Barbarka, ze szkołą leśną, urządzeniami rekreacyjnymi, placami zabaw; niedawno zagospodarowane Błonia Wisły oraz trzy rezerwaty. Najstarszymi terenami zielonymi są Park Miejski na Bydgoskim Przedmieściu, Park na Bielawach założony w XVIII wieku oraz najstarszy w Polsce Ogród Zoobotaniczny z 1797.

[edytuj] Rezerwaty

W Toruniu znajdują się trzy rezerwaty: najstarszy, z 1924 rezerwat leśny Las Piwnicki; najdłuższy rezerwat ichtiologiczny w Polsce - Rezerwat na rzece Drwęcy z 1961 (z ginącym minogiem rzecznym) oraz unikalnie położony w centrum miasta rezerwat leśny Kępa Bazarowa z 1987, na wiślanej wyspie, naprzeciwko toruńskiej Starówki.

[edytuj] Rzeki, jeziora i inne obiekty wodne

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Rzeki Torunia i okolic, Jeziora Torunia i okolic, Powodzie i regulacja Wisły w Toruniu.

Najważniejszą rzeką Torunia jest dzieląca miasto na dwie części Wisła, dzięki niej Starówka zyskuje malownicze położenie. Drugą co do wielkości jest Drwęca, a trzecią Struga Toruńska, dopływająca do Starówki, gdzie jej fragmenty są wyeksponowane w budynkach i chodnikach.

Największym jeziorem w Toruniu jest Jezioro Nagus na Rudaku, później Kaszownik obok Starówki i kilka mniejszych. Największymi kąpieliskami w okolicy Torunia są Osiek, jezioro Kamionki, Okonin, Górsk i Jezioro Chełmżyńskie.

W Toruniu znajduje się także sześć przystani, na terenie czterech portów rzecznych (Port Drzewny, Port Zimowy, AZS i Budowlani), wszystkie na rzece Wiśle.

[edytuj] Osiedla

Kamienica na skrzyżowaniu ulic Łaziennej i Szerokiej
Kamienica na skrzyżowaniu ulic Łaziennej i Szerokiej
Kruchta i wieża kościoła św. Jakuba
Kruchta i wieża kościoła św. Jakuba
Dawny ratusz Podgórza z 1907 r
Dawny ratusz Podgórza z 1907 r
Dom Eskenów
Dom Eskenów

[edytuj] W obrębie granic administracyjnych

[edytuj] Przedmieścia Torunia

Osiedla zwarte na terenie przyległych gmin związane bezpośrednio z miastem:

[edytuj] Gminy podmiejskie

Od początku lat 90. XX wieku znacząco rośnie liczba mieszkańców zurbanizowanych osiedli podmiejskich wokół Torunia: Przysiek-Rozgarty, Złotoria, Lubicz, Grębocin, Mała i Wielka Nieszawka, Łysomice. Do najważniejszych gmin podmiejskich, bezpośrednio związanych z Toruniem należą Gmina Lubicz, Gmina Zławieś Wielka, Gmina Łysomice, Gmina Wielka Nieszawka.

Od 1993 do 2007 liczba mieszkańców tych gmin wzrosła ponad dwukrotnie. Liczebność mieszkańców gmin sąsiadujących z Toruniem to ponad 55 tys. osób, z czego na osiedlach posiadających bezpośrednie związki funkcjonalno-przestrzenne z Toruniem – ponad 45 tys. osób. Proces ten jest wynikiem:

  • braku poszerzania granic miasta Torunia od prawie 40 lat, a z niektórych kierunków – od 60-70 lat,
  • braku terenów inwestycyjnych i budowlanych w mieście,
  • migracji ze ścisłych granic miasta w poszukiwaniu większych działek i nowych terenów,
  • znaczącego wzrostu zainteresowania inwestorów Toruniem i jego okolicami,

[edytuj] Demografia


Na dzień 31 grudnia 2006 roku zameldowano na stałe 196 045 oraz zameldowano czasowo 7 681 mieszkańców, razem 203 729 mieszkańców.

Toruń jest miastem osób młodych. Posiada społeczeństwo znacznie poniżej średniej wieku w porównaniu z regionem czy krajem. Proporcja osób czynnych zawodowo w stosunku do osób w wieku poprodukcyjnym jest najbardziej korzystna w regionie. W Toruniu występuje duża dysproporcja płci – na 100 mężczyzn przypada prawie 115 kobiet.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Torunia.

[edytuj] Zabytki, atrakcje turystyczne

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Zabytki Torunia, Szlaki turystyczne Torunia i okolic, Nieistniejące zabytki Torunia.
Stare Miasto w Toruniu widziane z wieży ratusza
Stare Miasto w Toruniu widziane z wieży ratusza
Reprezentacyjny deptak Torunia – ul. Królowej Jadwigi
Reprezentacyjny deptak Torunia – ul. Królowej Jadwigi
Katedra świętych Janów
Katedra świętych Janów
Katedra świętych Janów widziana z mostu drogowego
Katedra świętych Janów widziana z mostu drogowego
Dawna piekarnia i magazyn prowiantowy Twierdzy Toruń
Dawna piekarnia i magazyn prowiantowy Twierdzy Toruń

[edytuj] Zespół staromiejski

Zespół staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce. W 1997 został on wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Obejmuje Stare i Nowe Miasto, z zachowanym prawie bez zmian XIII-wiecznym układem urbanistycznym.

Główne zabytki:

[edytuj] Inne osiedla, okolice Torunia

Poza zespołem Starego Miasta znajdują się również liczne zabytki:

Zobacz też: Piernikowa Aleja Gwiazd na Rynku Staromiejskim

[edytuj] Kultura i sztuka

Stare Miasto w Toruniu
Stare Miasto w Toruniu

Kultura i sztuka to charakterystyczne cechy Torunia, główne przyczyny czyniące Toruń miastem znanym w Polsce i w Europie. Toruń należy do miast, gdzie życie kulturalne jest bogate, a czas wolny łatwy do zagospodarowania. Kilkanaście kin i teatrów (w Toruniu działa 7 kin, w tym jeden multipleks, a dla porównania w większym o 10 tys. mieszkańców Radomiu działa tylko jedno kino, multipleks z 5 salami) , kilkadziesiąt różnorodnych festiwali, kilkanaście muzeów, kilkadziesiąt galerii, Planetarium, Orbitarium – spowodowały, że Toruń sięga w tej dziedzinie po najwyższe laury, a we wszelkich rankingach jest postrzegany jako idealne miejsce do życia i spędzania wolnego czasu.

Największa ilość imprez kulturalnych skupia się na zabytkowej Starówce[potrzebne źródło].

[edytuj] Zabiegi o status Europejskiej Stolicy Kultury 2016

Zobacz więcej w osobnym artykule: Europejska Stolica Kultury.

Władze Torunia postanowiły ubiegać się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury roku 2016. Tytuł ten posiadało tylko jedno polskie miasto (Kraków w 2000), a w 2016 Toruń będzie miał czterech konkurentów.

Głównymi atutami Torunia są spuścizna kulturowa, ogromne nagromadzenie zabytków, instytucje kultury i nauki, tradycje miasta pogranicza, wielcy naukowcy (Mikołaj Kopernik), pozycja toruńskiego uniwersytetu oraz wpis na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Secesyjny Teatr Wilama Horzycy nocą, gospodarz Festiwalu Kontakt od 1991
Secesyjny Teatr Wilama Horzycy nocą, gospodarz Festiwalu Kontakt od 1991
Muszla koncertowa Teatru Wiktoria w Toruniu w 1903
Muszla koncertowa Teatru Wiktoria w Toruniu w 1903
Festiwal w Teatrze Wiczy w Toruniu
Festiwal w Teatrze Wiczy w Toruniu
Teatry uliczne w Toruniu
Teatry uliczne w Toruniu

[edytuj] Teatry i kina

[edytuj] Teatry

Zobacz więcej w osobnym artykule: Teatry w Toruniu.

Toruń posiada teatr dramatyczny – Teatr im. Wilama Horzycy, który jest jedną z najstarszych i najbardziej znanych i utytułowanych placówek w Polsce, goszczącą kilka dużych przedsięwzięć teatralnych (Festiwal Kontakt czy Festiwal Pobocza Teatru).

Toruń posiada również trzy sceny dziecięce – Teatr Baj Pomorski, Teatr Vaśka i Teatr Lalek Zaczarowany Świat. Najsłynniejszy z nich, Baj Pomorski, poza dziesiątkami przedstawień dla dzieci i organizacją Międzynarodowych Toruńskich Spotkań Teatrów Lalek, jest także kolejną toruńską sceną dla dorosłych.

Toruń posiada także teatry muzyczne – Teatr Muzyczny Mała Rewia, Studencki Teatr Tańca oraz Teatr Tańca Akro w Toruniu. Liczne są także impresariaty i inne grupy teatralne – Scena Młodych Studio P, Teatr Magma, Teatr Wróbli, Akademia Teatru Młodego Widza czy studenckie Perpetuum Mobile i Teatr Tempestas.

W Toruniu działają również teatry alternatywne – Teatr Wiczy oraz Plastyczny Teatr Symbolu. Ten pierwszy reprezentuje twórczość alternatywną, organizuje Festiwalu Teatrów Ulicznych Bulwar. Swoje spektakle prezentował w 100 miastach w Polsce i Europie. Drugi, założony został w 1991 roku przez Romana Roka. Występował z nim m.in. na festiwalach na poznańskiej Malcie, Sztuce Ulicy w Warszawie oraz przeglądach w Olsztynie, Łodzi i Tczewie.

[edytuj] Kina

  • Kino Centrum - kino znajdujące się w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu
  • Cinema City – multipleks, posiada 12 sal i około 2600 miejsc
  • Nasze Kino – kameralne kino na Starówce, wyświetla często obrazy dla mniejszej widowni, zamknięte seanse
  • Kinoteatr Grunwald (dawniej garnizonowe) – ze sceną teatralną, często organizuje imprezy artystyczne, muzyczne i teatralne (m.in. Toruńskie Warsztaty Gospel), przeglądy filmowe
  • Niebieski Kocyk – kino na Bielanach, w miasteczku uniwersyteckim, repertuar typowo studencki, awangardowy.
  • Kino Diecezjalne – prowadzone przez Diecezję Toruńską, repertuar religijny, historyczny, patriotyczny. Znajduje się w podziemiach kościoła św. Józefa na Bielanach
  • Kino Letnie – czynne w sezonie, na dziedzińcu Ratusza Staromiejskiego, stanowi atrakcję dla turystów (filmy wyświetlane są pod gołym niebem, po zmierzchu)

[edytuj] Imprezy i festiwale

Zobacz więcej w osobnym artykule: Festiwale w Toruniu.

Pośród festiwali teatralnych najbardziej znany w kraju jest Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Kontakt", odbywający się od 1991. Teatr studencki reprezentują Akademickie Spotkania Teatralne Klamra, alternatywny – Ogólnopolski Festiwal Teatralny Pobocza Teatru, uliczny – Letnie Spotkania Teatrów Ulicznych, Międzynarodowe Spotkania Kapel Ludowych i Festiwal Folkloru Miejskiego. Teatr dziecięcy to Międzynarodowe Toruńskie Spotkania Teatrów Lalek.

Kino i film reprezentują Międzynarodowy Festiwal Lato Filmów i Tofifest.

Z imprez i festiwali muzyki klasycznej działa Festiwal Muzyczny Toruń-Muzyka i Architektura i Międzynarodowy Festiwal Haendlowski. Festiwal Muzyki i Sztuki Krajów Bałtyckich Probaltica odbywa się poza Toruniem, także w Warszawie i Grudziądzu, podobnie Europejskie Spotkania Artystyczne – oprócz Torunia w Przysieku i Zamku Bierzgłowskim. Świętojański Festiwal Muzyki Organowej trwa przez cał dwa letnie miesiące. Z festiwali muzyki współczesnej w Toruniu zorganizowano Jazz Od Nowa Festival, Toruń Blues Meeting, Afryka Reggae Festival i Toruń-Bydgoszcz Harmonica Bridge. Największy rozgłos posiada Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chrześcijańskiej Song Of Songs.

Z imprez naukowych jest tu najstarszy w regionie Toruński Festiwal Nauki i Sztuki oraz impreza uniwersytecka Promocja Edukacyjna, ukazująca ofertę szkół wyższych z całej Polski, a w listopadzie – Toruński Festiwal Książki. Sztuki plastyczne to jedna z największych światowych imprez graficznych, odbywająca się w kilku miastach – Międzynarodowe Triennale Grafiki Kolor w grafice, Ogólnopolski Konkurs Wydawnictw Reklamowych IDEA, najstarszy regionalny Konkurs ZPAP Dzieło Roku, a także unikalny w skali europejskiej Międzynarodowy Konkurs Twórczości Plastycznej Dzieci i Młodzieży.

Imprezy masowe i popularne to Otwarte Mikrolotowe Mistrzostwa Polski – Festiwal Wiatru, coroczna odsłona Piernikowej Alei Gwiazd, Święto Muzyki, Dni Torunia i Święto Piernika. Od dwóch lat odbywa się także Festiwal Anielskie Spotkania, festiwal wolontariuszy pod hasłem "Toruń miastem aniołów".

[edytuj] Muzea

Zobacz więcej w osobnym artykule: Galerie i wystawiennictwo w Toruniu.

Pierwsze muzeum ("musaeum") istnieje w Toruniu już od 1594. Spadkobiercą jego historii jest Muzeum Okręgowe. Obecnie trwają prace nad przekształceniem Muzeum Okręgowego w Muzeum Narodowe. Natomiast budowane obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej ma już przyznany przez ministerstwo status placówki narodowej.