Współrzędne: 50°53' N 20°37' EGeografia

Kielce
Herb
Herb Kielc
Województwo świętokrzyskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Kielce
miejska
Prawa miejskie 1364
Prezydent miasta Wojciech Lubawski
Powierzchnia 109,65 [1] km²
Położenie 50° 53' N
20° 37' E
Wysokość od 260 do 408 m n.p.m.
Ludność (2008)
 • liczba ludności
 • gęstość
 • aglomeracja
205 665 [2]
1876 os./km²
330 000 [3]
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 41
Kod pocztowy 25-001 do 25-900
Wikiźródła wszystkie kody
Tablice rejestracyjne TK
Położenie na mapie Polski
Kielce
Kielce
Kielce
TERC10
(TERYT)		 2661011
SIMC10 0945930
Miasta partnerskie Węgry Budapeszt
Ukraina Dnieprodzierżyńsk
Stany Zjednoczone Flint
Szwecja Gävle
Włochy Gorycja
Niemcy Gotha
Dania Herning
Słowacja Nitra
Francja Orange
Szwecja Sandviken
Ukraina Winnica
Urząd miejski3
Rynek 1 25-361 Kielce
tel. (41) 367 60 00; faks (41) 344 27 63
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Kielce – miasto w południowo-centralnej Polsce, stolica województwa świętokrzyskiego.

Miasto położone jest w Górach Świętokrzyskich i stanowi gospodarcze i turystyczne centrum regionu. Kielce są również zagłębiem budowlanym o bogatych tradycjach, ośrodkiem kulturalnym, turystycznym. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody. Miasto jest także znanym ośrodkiem wystawienniczo-targowym. Targi Kielce organizują ponad 40 ekspozycji branżowych rocznie, połączonych z konferencjami naukowymi i pokazami.

Skrót CK w herbie Kielc pochodzi z łacińskiego Civitas Kielcensis, czyli "Miasto Kielce".

Spis treści

[edytuj] Położenie

Mapa centrum Kielc

Kielce położone są w Górach Świętokrzyskich. W obrębie miasta ulokowane są pasma Kadzielniańskie i Dymińskie. Kielce przecina niewielka rzeka Silnica, będąca prawostronnym dopływem Bobrzy. Na terenie miasta znajduje się szereg rezerwatów przyrody ożywionej i nieożywionej, m.in. Kadzielnia, Karczówka, Ślichowice, Wietrznia, Biesak-Białogon. Ponadto granice administracyjne miasta obejmują sporą część Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego.

Historycznie i kulturowo Kielce leżą w północnej Małopolsce, w ziemi sandomierskiej będąc stolicą ziemi świętokrzyskiej. Charakterystyczną mową tego regionu jest tzw. gwara kielecka, którą posługują się mieszkańcy południowej i środkowej części regionu.

Miasto, jako jedno z nielicznych charakteryzuje się tak znacznymi różnicami poziomów – od 260 do 408 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie: Telegraf).

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Kielc.

[edytuj] Legenda

Znana legenda wiąże powstanie Kielc z Mieszkiem, synem Bolesława Śmiałego.

Przed ponad 900 laty w miejscu, gdzie dziś leży stolica województwa świętokrzyskiego, były nieprzebyte, pełne zwierzyny lasy, które przyciągały myśliwych. Polował tu także Mieszko. Kiedy w pogoni za zwierzyną zgubił swoich kompanów, wyjechał na nieznaną polanę i strudzony zasnął w trawie. Przyśniło mu się, iż został napadnięty przez zbójców, a ci usiłują wlać mu do ust truciznę. Gdy zaczął już tracić siły, nagle objawił mu się św. Wojciech, uniósł pastorał i na ziemi nakreślił kręty szlak, który przemienił się w strumień wody. Mieszko obudził się, nieopodal ujrzał źródło. Woda w nim była smaczna, przejrzysta, taka jak we śnie. Poczuł przypływ nowych sił i szybko odnalazł swój orszak. Odjeżdżając z polany Mieszko zauważył ogromne, białe kły nieznanego zwierza, być może dzika. Zapowiedział, że wybuduje tu gród z kościołem.

Niedługo potem zbudowano w sercu puszczy osadę. Na polanie postawiono kościół pw. św. Wojciecha, a strumień, z którego woda przywróciła księciu siły, mianowano Silnicą. Osadę zaś nazwano Kiełce – na pamiątkę znalezionych tajemniczych kłów. Nazwa z biegiem czasu przekształciła się w Kielce.

(Źródło: Informator miejski)

Józef Piłsudski ze swoim sztabem w Kielcach w 1914 r.

[edytuj] Doniosłe wydarzenia

[edytuj] Gospodarka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gospodarka Kielc.

Podstawą rozwoju gospodarczego miasta była – począwszy od XV wieku – eksploatacja i przetwórstwo surowców mineralnych: rud żelaza, miedzi i ołowiu oraz marmurów i piaskowców.

Dziś rozwija się tu m.in. przemysł budowlany, materiałów budowlanych, elektromaszynowy, a także spożywczy i przetwórczy. Ważna jest również mocna pozycja Targów Kielce jako wicelidera rynku targowego w Polsce.

W Kielcach swoje początki miało wiele znanych w całej Polsce firm, w tym m.in.: Cersanit S.A., Barlinek, Grupa Kapitałowa Kolporter, North Fish, NOMI, VIVE Textile Recycling, Mitex i Exbud.

[edytuj] Handel

W ostatnich latach w Kielcach bardzo intensywnie zaczął się rozwijać handel. Wybudowano kilka hipermarketów oraz galerii, wyremontowano ulicę Sienkiewicza, gdzie w latach 90. XX wieku powstało wiele butików i sklepów. Obecnie trwa budowa galerii handlowej przy Staszica, budowa galerii handlowej Hossa oraz rozbudowa Galerii Echo[4]. W planach jest również budowa centrum handlowo-rozrywkowego przy ulicy Warszawskiej - Galeria IX Wieków, budowa centrum handlowo-rozrywkowego Plaza Centers oraz budowa hipermarketu Auchan.

[edytuj] Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Rozwój demograficzny Kielc.

Według danych GUS z 30 czerwca 2008 r. Kielce zamieszkiwało 205 665 osób. (17. lokata wśród miast Polski), w tym 97 367 mężczyzn i 108 288 kobiet.

Według danych z czerwca 2007 r. wiek produkcyjny osiągnęło 139 873 mieszkańców. Naukę pobierało 60 358 ludzi. Bez pracy pozostawało 10,6% (ok. 11,2 tys.) osób.

Według danych z roku 20056, średni dochód na mieszkańca wynosił 2423,45 zł.

[edytuj] Administracja publiczna i wymiar sprawiedliwości

[edytuj] Administracja samorządowa

Kielce są miastem na prawach powiatu. Poza tym pozostają siedzibą władz powiatu kieleckiego oraz samorządowego województwa świętokrzyskiego.

[edytuj] Administracja rządowa

W Kielcach urzęduje wojewoda świętokrzyski oraz organy administracji niezespolonej takie jak dyrektor izby celnej, naczelnik urzędu celnego, dyrektor okręgowego urzędu górniczego, naczelnik obwodowego urzędu miar, dyrektor izby skarbowej, naczelnicy pierwszego i drugiego urzędu skarbowego, dyrektor urzędu kontroli skarbowej, dyrektor urzędu statystycznego, szef wojewódzkiego sztabu wojskowego oraz dwaj wojskowi komendanci uzupełnień (Kielce-Bukówka i Kielce-Śródmieście). Mieści się tu również oddział Urzędu Dozoru Technicznego oraz delegatura Ministerstwa Skarbu Państwa.

[edytuj] Wymiar sprawiedliwości

W Kielcach znajduje się sąd okręgowy oraz sąd rejonowy wraz z jednostką powołaną do rozpoznawania spraw gospodarczych i upadłościowych. Od 1 lipca 2005 r. działa również wojewódzki sąd administracyjny. Funkcjonuje prokuratura okręgowa oraz dwie prokuratury rejonowe: Kielce-Wschód i Kielce-Zachód. W kieleckiej dzielnicy Piaski znajduje się areszt śledczy.

[edytuj] Architektura

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Architectura miejska Kielc
Ulica Sienkiewicza

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Turystyka

Panorama miasta z Pierścienicy, na pierwszym planie wyciąg narciarski i nieistniejąca już skocznia
Zobacz więcej w osobnym artykule: świętokrzyskie szlaki turystyczne.

Kielce są punktem początkowym:

Na terenie miasta znajdują się:

Przez Kielce przechodzi niebieski niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.

[edytuj] Przyroda

W granicach administracyjnych Kielc znajduje się część Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego, Kielecki Obszar Chronionego Krajobrazu, a także 5 rezerwatów przyrody:

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Szkoły

Zobacz więcej w osobnym artykule: Szkoły w Kielcach.

[edytuj] Wyższe uczelnie

[edytuj] Dzielnice i osiedla Kielc

Kielce nie posiadają jednolitego, usankcjonowanego ustawą podziału administracyjnego, stąd nie można jednoznacznie okreslić granic poszczególnych miejscowości.

W skład miasta wchodzą następujące części: Baranówek, Barwinek, Białogon, Bocianek, Bukówka, Cedro Mazur, Centrum, Czarnów, Dąbrowa, Dobromyśl, Domaszowice Wikaryjskie, Dyminy, Herby, Jagiellońskie, Karczówka, KSM – XXV-lecia, Łazy, Na Stoku, Nowy Folwark, Niewachlów I, Niewachlów II, Osiedle Jana Czarnockiego, Osiedle Jana Kochanowskiego, Ostra Górka, Pakosz, Piaski, Pietraszki, Pod Dalnią, Podhale, Podkarczówka, Pod Telegrafem, Posłowice, Sady, Sieje, Sitkówka, Skrzetle, Słoneczne Wzgórze, Słowik, Szydłówek, Ślichowice, Świętokrzyskie, Uroczysko, Wielkopole, Wietrznia, Zagórze, Zalesie, Osiedle Związkowiec.

[edytuj] Aglomeracja Kielc

Kielecki Obszar Metropolitalny - Mapa Aglomeracji
Zobacz więcej w osobnym artykule: Kielecki Obszar Metropolitalny.

Kielecki Obszar Metropolitalny (KOM) został powołany 30 września 2005 roku z inicjatywy prezydenta miasta Kielce Wojciecha Lubawskiego. W skład obszaru wchodzi miasto Kielce i 10 ościennych gmin.

W skład Kieleckiego Obszaru Metropolitalnego wchodzą następujące gminy:

[edytuj] Sport

  • Korona Kielce – zespół piłki nożnej, awans do ekstraklasy w sezonie 2004/2005 (zobacz też: Stadion Miejski w Kielcach)
  • VIVE Kielce – zespół piłki ręcznej, wielokrotny mistrz i vice-mistrz Polski (zobacz też: Hala sportowa w Kielcach)
  • Kielecki Klub Lekkoatletyczny – KKL Fart Kielce
  • KS FART Kielce – siatkówka mężczyzn
  • Kielecki Klub Aikido Aikikai
  • Kielecki Klub Aikido Kobayashi
  • Kielecki Klub Karate Kyokushin
  • Kielecki Klub Shorin-Ryu
  • Kielecki Klub Shidokan Karate
  • Muay Thai Kielce
  • Mundo Capoeira Kielce
  • Capoeira Abada Kielce
  • Automobilklub Kielecki
  • Klub Sportowy "Stella"
  • Orlęta Kielce – zespół piłki nożnej, grający w czwartej lidze
  • Aeroklub Kielecki
  • Świętokrzyskie Kolarstwo Górskie
  • Akademicki Klub Turystyki Kwalifikowanej PTTK – Sabat
  • Świętokrzyski Klub Alpinistyczny
  • AZS Politechniki Świętokrzyskiej
  • Uczniowski Klub Sportowy "Zalew Kielce" (żeglarstwo)
  • Kieleckie Towarzystwo Narciarskie KTN "PUCH"
  • Czarnovia Kielce - zespół piłkarski na poziomie klasy A

[edytuj] Kościoły

Na terenie miasta działalność prowadzą następujące kościoły:

[edytuj] Kościoły katolickie

[edytuj] Kościoły protestanckie

[edytuj] Kultura

Teatr Żeromskiego
Pomnik ofiar zamachów na całym świecie "Homo Homini"

Kielce są zdecydowanie centrum kulturalnym regionu, to tutaj odbywa się większość koncertów i imprez kulturalnych, w tym m.in. Harcerski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej "Kielce", Festiwal Muzyki Organowej, Festiwal Muzyki Gitarowej, "Jeunesses Musicales" oraz Zaduszki Jazzowe.

Instytucje kulturalne działające na terenie Kielc:

[edytuj] Muzea

  • Muzeum Narodowe w Kielcach – mieści się w pałacu biskupim. Zgromadzono tu cenne XVII- i XVIII-wieczne obrazy, meble, gobeliny nadające wnętrzom charakter zbliżony do dawnej siedziby magnackiej.
  • Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego – zlokalizowane w budynku dawnego gimnazjum, w którym nauki pobierali m.in. Stefan Żeromski, Bolesław Prus, Józef Kenig, Adolf Dygasiński, Gustaw Herling-Grudziński, Wiesław Jażdżyński oraz Józef Ozga-Michalski. Muzeum gromadzi liczne eksponaty szkolne z drugiej połowy XIX w.
  • Muzeum Zbiorów Geologicznych – świętokrzyski oddział Państwowego Instytutu Geologicznego. Znajduje się tu bogata kolekcja skał i minerałów charakterystycznych dla Gór Świętokrzyskich.
  • Muzeum Zabawek i Zabawy – jedyne muzeum tego rodzaju w Polsce. Posiada ono kolekcję zabawek historycznych i współczesnych z całego świata.
  • Muzeum Wsi Kieleckiej – mieści się w zabytkowym Dworze Laszczyków. Prezentowane są tu głównie wystawy czasowe. Należący do muzeum park etnograficzny (skansen) znajduje się w pobliskiej miejscowości Tokarnia.
  • Muzeum Pamięci Narodowej – budynek mieszczący muzeum służył w latach 1939-1956 jako więzienie. Podczas wojny znajdował się tu obóz przejściowy dla polskich jeńców wojennych. Po wkroczeniu wojsk sowieckich osadzani byli tu Polacy zsyłani później w głąb ZSRR. Do 1956 gmachem zarządzała SB.
  • Skarbiec Katedralny – znajduje się na zakrystii bazyliki katedralnej. Zgromadzono tu cenne dzieła sztuki sakralnej, m.in. rękopisy z XIV-XVI w., naczynia i szaty liturgiczne, inkunabuły oraz starodruki.
  • Muzeum Diecezjalne – nowo powstałe Muzeum Diecezji Kieleckiej znajdujące się na tyłach gmachu kurii prezentuje szeroką kolekcję przedmiotów sakralnych, w tym cennych obrazów czy monstrancji.
  • Muzeum Historii Kielc – mieści się w zabytkowej kamienicy przy ul. Św. Leonarda w ścisłym centrum miasta. Prezentuje dzieje Kielc na przestrzeni wieków.

[edytuj] Media

Historia kieleckich mediów sięga roku 1870 r., kiedy to w trudnych czasach przepełnionych carskimi represjami wyszedł pierwszy numer Gazety Kieleckiej, ukazującej się dwa razy w tygodniu w środy i w soboty (wersja zdigitalizowana dostępna w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej). W tym samym roku działalność rozpoczęli redaktorzy periodyku Pamiętnik kielecki, zawierającego artykuły o tematyce historyczno-krajoznawczej.

Po II wojnie światowej wydawano dzienniki: Słowo Ludu (od 27 września 1949) oraz Echo Dnia (od 1971 r.).

1 stycznia 2005 r., po wielu latach starań, powstał w Kielcach samodzielny Oddział Telewizji Polskiej S.A. z siedzibą w Kieleckim Centrum Kultury.

22 października 2007 r. ruszyła z inicjatywy Urzędu Miasta Kielce i prezydenta miasta Internetowa Telewizja Kielce, internetowa telewizja miejska.

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogowy

Kielce stanowią ważny węzeł komunikacyjny, przez miasto przebiegają drogi międzynarodowe i krajowe:

Drogi wojewódzkie:

Ponadto Kielce posiadają sieć dróg powiatowych, obejmujących 109 ulic o łącznej długości 114,9 km oraz sieć dróg gminnych obejmujących 446 ulic o łącznej długości 220,9 km. 57,5% dróg w mieście posiada nawierzchnię twardą ulepszoną, 8,4% nawierzchnię twardą nie ulepszoną, zaś 34,1% – nawierzchnię gruntową.

[edytuj] Kolejowy

Dworzec kolejowy obecnie, na pierwszym planie Pomnik Niepodległości

Transport kolejowy jest obecny w Kielcach od 1885 r., kiedy to ukończono budowę linii łączącej Iwanogród (Dęblin) z Dąbrową Górniczą, przebiegającej przez centrum miasta. Obecnie Kielce stanowią ważne skrzyżowanie linii kolejowych, biegnących do Częstochowy i Lublińca (Kolej lubliniecko-kielecka), Warszawy, Krakowa i Sandomierza.

W granicach administracyjnych miasta znajduje się dworzec kolejowy Kielce oraz stacje kolejowe: Kielce Piaski, Kielce Białogon, Kielce Czarnów i Kielce Herbskie.

[edytuj] Lotniczy

Obecnie mieszkańcy Kielc mają do dyspozycji jedynie Port lotniczy Kielce-Masłów, będący cywilnym lotniskiem sportowym zlokalizowanym w miejscowości Masłów. Nie jest on w stanie przyjąć dużych pasażerskich samolotów, ponieważ jego pas startowy ma zaledwie 900 m. Jego przebudowa również nie jest opłacalna. W czerwcu 2006 r. zapadła decyzja o lokalizacji nowego lotniska koło wsi Obice na terenie gminy Morawica, zdolnego obsłużyć zwykłe linie lotnicze. Aktualnie trwa wykup gruntów pod inwestycję. Najbliższe międzynarodowe lotniska znajdują się w Krakowie-Balicach oraz Warszawie-Okęciu.

[edytuj] Komunikacja miejska

[edytuj] Autobusy

Zobacz więcej w osobnych artykułach: MPK Kielce, Linie autobusowe w Kielcach.

Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Kielcach powstało 22 lipca 1951 roku, gdy powstał Wydział, a następnie Zakład Komunikacji Miejskiej w ramach Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Kielcach.

Po wielu przemianach dzisiaj po mieście kursuje 54 linii autobusowych zwykłych, 4 linie specjalne stałe i jedną linie nocną (101) oraz 11 linii specjalnych świątecznych. Linie obsługiwane są przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji oraz Kieleckie Autobusy Spółka Pracownicza na mocy umowy podpisanej z Zarządem Transportu Miejskiego. W Kielcach znajdują się dwie zajezdnie. Tabor składa się z około 165 autobusów, z czego w ruchu jest ok. 145 wozów.

Do końca 2008 roku tabor wzbogaci się o 30 nowych autobusów marki MAZ oraz Solaris.

[edytuj] Tramwaje

Pierwsze pomysły budowy w Kielcach sieci tramwajowej pojawiły się już w latach 30. XX wieku. Niestety wybuch wojny uniemożliwił realizację tego przedsięwzięcia. Do koncepcji powrócono w latach 70., wtedy też zaplanowano przebieg trakcji. Powstać miały trzy linie (czerwona, zielona i niebieska). Linia czerwona miała łączyć najdalej wysunięte krańce miasta (osiedle Ślichowice i Dąbrowę). Linia zielona zaczynałaby się centrum a prowadziła do Cedzyny, natomiast linia niebieska dotarłaby do Barwinka. Pomysł jednakże porzucono. Niemniej jednak miejsce na trakcję tramwajowa przewidziane jest w ulicach łączących centrum ze Ślichowicami. Pomysł powrócił w 2004 roku, kiedy pojawiło się nowe źródło finansowania inwestycji, a mianowicie fundusze strukturalne z Unii Europejskiej. Władze miasta zleciły już profesjonalne opracowanie nowej strategii komunikacyjnej. Najprawdopodobniej zrealizowana byłaby koncepcja linii czerwonej, zaadaptowana do nowych warunków.

[edytuj] Komunikacja międzymiastowa

Dworzec autobusowy o charakterystycznym kształcie spodka

Historia komunikacja autokarowej w Kielcach sięga 1945 r., kiedy to powołano Okręgową Bazę PKS. Już w 1946 r. organizowane były regularne kursy do Krakowa, Warszawy, Jeleniej Góry, Cieplic oraz do ościennych miejscowości.

W 1984 r. oddano do użytku Dworzec PKS w Kielcach, wówczas jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie. Jego nietypowa architektura oraz nowatorskie rozwiązania komunikacyjne kwalifikują go do grona najciekawszych atrakcji miasta.

Po roku 1990 kielecki PKS został przemianowany na Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej SA w Kielcach, od tego czasu prowadzi regularną komunikację pasażerską dalekobieżną i międzynarodową.

[edytuj] Komunikacja prywatna

W Kielcach intensywnie rozwijają się indywidualne usługi przewozowe. W mieście zarejestrowanych jest ok. 750 taksówek, kursy dalekobieżne obsługiwane są przez minibusy należące w większości do Świętokrzyskiego Zrzeszenia Transportu Prywatnego.

[edytuj] Kielczanie i osoby związane z Kielcami

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kielcami.

[edytuj] Aktorzy, wokaliści, osoby związane z mediami

[edytuj] Politycy

[edytuj] Sportowcy

[edytuj] Biznesmeni