Dziga Wiertow (Dżiga Wiertow), a właściwie Denis Arkadjewicz Kaufman (2 stycznia 1896 w Białymstoku, zm. 12 lutego 1954 w Moskwie) - radziecki scenarzysta, reżyser filmowy, twórca idei kroniki filmowej, jeden z najwybitniejszych dokumentalistów w dziejach kina.
[edytuj] Życiorys
Dienis Arkadjewicz Kaufman urodził się 2 stycznia 1896 w Białymstoku w rodzinie żydowskich intelektualistów. Rozpoczął studia muzyczne w białostockim konserwatorium. W 1915 wyemigrował z rodziną do Rosji osiedlając się najpierw w Moskwie, a niedługo później w Petersburgu. Tam rozpoczął studia medyczne. Na potrzeby swojej twórczości poetyckiej, pisarskiej i politycznej przyjął pseudonim "Dziga Wiertow"
Pierwsze materiały filmowe zaczął montować w październiku 1917 w wieku 22 lat dla moskiewskego komitetu kinowego. W latach 1922-1924 kierował eksperymentatorską grupą Kino-Oko, wydającą m.in. pismo "kinoprawda" (na początku lat 60. nazwę tą przejęli Francuzi, tworząc kierunek Cinéma Vérité).
Podstawowym celem Wiertowa, o którym wiele pisał w swoich esejach (ich wybór ukazał się w Polsce w zbiorze pt. Człowiek z kamerą, 1976) było "uchwycenie w filmie prawdy" pokazywanie fragmentów rzeczywistości, które zebrane razem mają większą wartość niż to, co można zobaczyć gołym okiem. Wiertow wierzył w wyższość kamery filmowej nad okiem ludzkim.
Krytykował film fabularny, który uważał za "opium dla mas". W 1922 ogłosił z członkami grupy Kino-Oko radykalny manifest, negujący rozrywkowe kino zachodnie przedstawiające wyidealizowany świat burżuazji oraz postulujący filmowanie zwykłych, prostych ludzi. Dużo uwagi poświęcał montażowi filmowemu, wprowadzając w swoich filmach nowatorskie techniki i nie stroniąc w późniejszych filmach od formalnych eksperymentów. Po pojawieniu się filmu dźwiękowego, eksperymentuje z dźwiękiem, np. w filmie Entuzjazm dźwięki zarejestrowane w kopalniach Donbasu są zmontowane w rytmiczną, dźwiękową symfonię.
Twórczość Wiertowa ograniczyło oficjalne uznanie w ZSRR socrealizmu i wzrost popularności filmu fabularnego. Ostatnim filmem, w którym udało się Wiertowi zachować swoją artystyczną wizję filmu dokumentalnego była Kołysanka (1938). W latach 30. jego filmy mają problemy w Rosji: Trzy pieśni o Leninie zostały zatrzymane przez Stalina za zbytnią gloryfikację postaci Lenina. Po utracie możliwości niezależnego tworzenia filmów, Wiertow ograniczył swoją działalność do montażu kronik filmowych.
Zmarł na raka 12 lutego 1954 w Moskwie.
[edytuj] Filmografia
- Rocznica rewolucji, 1919
- Bitwa, 1920, krótki metraż
- Agit-Pociąg VTSIK, 1921, krótki metraż
- Historia wojny domowej, 1922
- Kino-Prawda, 1922 (cykl 23 15 minutowych tygodników filmowych, dokumentujących życie * porewolucyjnej Rosji)
- Kino-Oko, 1924
- Naprzód, Rady, 1926
- Szósta część świata, 1926
- Jedenasty, 1928
- Człowiek z kamerą, 1929 (poetycki obraz Moskwy, Odessy i Kijowa lat 20., obserwowanych od wczesnych godzin rannych do godzin szczytu, film rozpoczyna widok pustej sali kinowej, kończy sekwencja pokazująca widzów kinowych oglądających Człowieka z kamerą)
- Entuzjazm/Symfonia Donbasu, 1931
- Trzy pieśni o Leninie, 1934
- Kołysanka, 1937