Panorama Bielska-Białej z Szyndzielni|
|
Współrzędne: 49°49'21" N 19°02'50" E
Bielsko-Biała (niem. Bielitz-Biala, czes. Bílsko-Bělá) - miasto w Polsce południowej, powiat grodzki, w województwie śląskim, na Pogórzu Śląskim, u stóp Beskidu Śląskiego i Małego, nad rzeką Białą. Obecnie liczy 176 453 mieszkańców i jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo miast w Polsce (m.in. 5% bezrobocia [1])
Bielsko-Biała jest głównym miastem aglomeracji bielskiej i znaczącym ośrodkiem miejskim w skali kraju o walorach kulturalnych oraz turystycznych, a także ważnym węzłem drogowym i kolejowym oraz stolicą diecezji bielsko-żywieckiej Kościoła rzymskokatolickiego i diecezji cieszyńskiej Kościoła ewangelicko-augsburskiego.
Spis treści
|
[edytuj] Nazwa miasta
Nazwa miasta pochodzi od połączenia nazw dwóch miast leżących po przeciwległych stronach rzeki Białej - Bielska oraz Białej, które 1 stycznia 1951 roku utworzyły jeden spójny organizm miejski - Bielsko-Białą.
[edytuj] Geografia
[edytuj] Położenie
Miasto leży w południowej części województwa śląskiego, na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Małopolski, na Pogórzu Śląskim, u stóp Beskidu Śląskiego oraz Małego, nad rzeką Białą.
Miasto zajmuje obszar 124,51 km². Centrum znajduje się na wysokości około 310 m n.p.m. Najniżej położonymi terenami są Stawy Komorowickie - 262 m n.p.m., a najwyżej góra Klimczok - 1117 m n.p.m. Miasto położone jest na kilkunastu wzgórzach.
Miasto graniczy z: Czechowicami-Dziedzicami, Kozami, Międzybrodziem Bialskim, Wilkowicami, Bystrą Śląską, Jaworzem, gminą Jasienica oraz Brenną i Szczyrkiem (przez góry).
[edytuj] Odległości
Odległości do niektórych (w linii prostej, licząc od/do centrum) miast polskich:
|
|
[edytuj] Klimat
 |
Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Klimat Bielska-Białej ze względu na duże różnice wysokości terenu należy do bardzo zróżnicowanych. Zimą oraz latem przeważają wiatry z kierunków zachodnich i południowo-zachodnich. Miasto cechują wysokie opady atmosferyczne, które wynoszą ok. 1000 mm rocznie, a w górach przekraczają 1200 mm.Największy wpływ na pogodę w mieście mają masy powietrza znad Oceanu Atlantyckiego.
- Najcieplejszy miesiąc: lipiec (+25°C, w górach ok. +17°C)
- Najzimniejszy miesiąc: styczeń (-5°C, w górach ok. -10°C)
- Okres bezprzymrozkowy: 175 dni
- Pojawianie się mgieł: 40-50 dni w roku
- Najbardziej słoneczny okres roku: początek lata, końcówka jesieni
- Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w mieście: 70 dni
- Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w górach: 200 dni
- Utrzymywanie się mgły w mieście (październik, listopad, marzec): 60 dni
[edytuj] Szczyty górskie
- Klimczok - liczący 1117 m n.p.m. szczyt w Beskidzie Śląskim (Pasmo Baraniej Góry) położony jest na południowym krańcu miasta (przy granicy ze Szczyrkiem); na Klimczok, który jest najwyższym szczytem Bielska-Białej, prowadzi wiele szlaków z Bielska-Białej, Bystrej, Szczyrku i okolicznych szczytów;
- Trzy Kopce - liczący 1082 m n.p.m. szczyt położony jest na zachód od Klimczoka; na jego północnych stokach znajduje się rezerwat przyrody Stok Szyndzielni;
- Stołów - rozległy szczyt położony między Trzema Kopcami a Błatnią liczy 1035 m n.p.m.; w 2003 r. odkryto na stokach Stołowa wejście do liczącej 554 m długości i 25 m głębokości Jaskinia Głęboka w Stołowie, co uznano za jedno z największych osiągnięć polskiej speleologii w ostatnich latach;
- Szyndzielnia - najpopularniejszy i najbardziej znany szczyt Bielska-Białej położony jest w dzielnicy Olszówka i liczy 1028 m n.p.m.; pod szczytem znajduje się wybudowane w 1897 r. przez organizację Beskidenverein schronisko turystyczne (jedno z pierwszych w Beskidach); na wysokość 960 m n.p.m. dociera gondolowa kolejka linowa wybudowana w 1953 r.; w rejonie Szyndzielni zimą panują doskonałe warunki do uprawiania sportów zimowych; w planach jest budowa na Szyndzielni i Dębowcu ośrodka narciarskiego;
- Pod Błatnią - 853 m n.p.m.
- Kołowrót - liczący 798 m n.p.m. położony jest między Szyndzielnią a Kozią Górą, od której oddziela go płytka przełęcz Kozia; w 2003 r. utworzono Ścieżkę edukacyjną "Kołowrót"; ścieżka liczy 3 km i posiada 9 przystanków oznaczonych słupkami;
- Wysokie - graniczny szczyt położony jest powyżej jeziora Wielka Łąka i liczy 756 m n.p.m.; na zachodnim stoku Wysokiego rozciąga się rezerwat przyrody Jaworzyna, natomiast na samym szczycie znajduje się XVII-wieczne uroczysko ewangelików, którzy ukrywali się przed prześladowaniami religijnymi;
- Cuberniok - 731 m n.p.m.
- Palenica - graniczny szczyt położony jest na zachód od Doliny Wapienicy i jeziora Wielka Łąka i liczy 688 m n.p.m.; na samym szczycie znajduje się wał, który prawdopodobnie jest pozostałością starożytnej (ok. 500 lat p.n.e.) warowni;
- Kozia Góra - liczący 683 m n.p.m. szczyt leży na obrzeżach Cygańskiego Lasu i jest bardzo popularnym wśród mieszkańców miejscem wycieczek; pod szczytem znajduje się schronisko turystyczne "Stefanka" wybudowane w 1912 r. (później przejęte przez Beskidenverein do 1945 r.); do niedawna istniały tutaj skocznia narciarska i letni tor saneczkowy;
- Górna Równia - 676 m n.p.m.
- Łysa Góra - jedyny szczyt Beskidu Małego w granicach administracyjnych miasta liczy 660 m n.p.m.
- Równia - przez ten liczący 607 m n.p.m przebiega granica między Bielskiem-Białą a Bystrą; na północno-wschodnim stoku Równii znajduje się niewielka skocznia narciarska, natomiast u wschodnich podnóży znajduje się bystrzańskie sanatorium;
- Mokry Groń - 601 m n.p.m.
- Dębowiec - niewielki szczyt poniżej Szyndzielni liczy 525 m n.p.m.; bardziej popularna od szczytu jest jednak Polana pod Dębowcem, która ze względu na bardzo krótkie, łatwe i wygodne dojście jest najpopularniejszym, obok Cygańskiego Lasu, miejscem niedzielnych spacerów; na Polanie znajduje się wybudowane w 1895 r. schronisko (wcześniej gajówka Sułkowskich), kapliczka oraz tzw. "Kamień Seniora"; z Polany rozciąga się wspaniały widok na całe miasto; w pobliżu Dębowca znajduje się wyciąg narciarski i letni tor saneczkowy;
[edytuj] Wzgórza w Bielsku-Białej
- Wzgórze Miejskie - centralne wzgórze Bielska-Białej o wysokości 328 m n.p.m, na którym powstało w XIII w. miasto Bielsko, czyli dzisiejsze Stare Miasto;
- Kozielec - do XIX w. teren ten zajmował zwierzyniec zamkowy i pastwisko; dzisiaj główną ulicą Kozielca jest ul. Lompy;
- Wzgórze Młyńskie (zwane także Widok) - położone w zachodniej części Żywieckiego Przedmieścia (ul. Widok); najważniejsze obiekty to Stadion "Na Górce", hotel "Widok" wraz z halą sportową oraz siedziba NFZ;
- plac Zwycięstwa[2] - wzgórze to liczy 375 m n.p.m. i góruje nad Górnym Przedmieściem; wzniesienie nie posiada jednak oficjalnej nazwy;
- Kopiec Lipnicki (zwany również Pierwszym Kopcem Lipnickim w odróżnieniu od wzniesienia w Lipniku Górnym) - liczące 368 m n.p.m. wzgórze, na którym znajduje się Osiedle na Kopcu Lipnickim, zwane również Osiedlem Dygasińskiego;
- Złote Łany - liczące 380 m n.p.m. wzgórze, na którym w latach 70. powstało drugie co do wielkości osiedle mieszkaniowe miasta - Osiedle Złote Łany, które wciąż jest rozbudowywane; wcześniej istniał tu kamieniołom;
- Trzy Lipki - wzgórze liczące 386 m n.p.m. położone jest w dzielnicy Stare Bielsko - Trzy Lipki to dawny przysiółek tejże wsi; wzgórze należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów miasta (jego część to zespół przyrodniczo-krajobrazowy Sarni Stok); na samym szczycie znajduje się Krzyż Trzeciego Tysiąclecia; ważnym elementem krajobrazu są również polskie schrony bojowe z 1939 r.;
- Bark - liczące 333 m n.p.m. wzniesienie leży w słabo zurbanizowanej dzielnicy Bark (administracyjnie należącej do Hałcnowa), która aż do 1918 r. była samodzielną gminą; ze względu na walory przyrodniczo-krajobrazowe rozważane jest utworzenie na wzgórzu i w dolinie potoku Kromparek zespołu przyrodniczo-krajobrazowego;
- Hałcnowska Góra - najwyższe wzgórze w Bielsku-Białej (404 m n.p.m.) położone jest w południowej części Hałcnowa; jej zachodni skraj zajmuje Hałcnowska Kępa (dzisiaj osiedle domków jednorodzinnych z kilkoma blokami);
- Troclik - wzgórze liczy 369 m n.p.m. i położone jest między rzeką Białą a Doliną Gościnną; w latach 80. XX w. wybudowano tu, dzisiaj największe w mieście (20 tys. mieszkańców) osiedle mieszkaniowe - Osiedle Karpackie; wcześniej był tu niewielki przysiółek Kamienicy o nazwie Troclik;
- Cieńciałowa Kępa - liczące 390 m wzgórze, na którym znajduje się Lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice; nazwę wzniesienie zapożyczyło od nazwiska właściciela istniejącego tu niegdyś wiejskiego gospodarstwa;
- Malowany Dworek - liczące 390 m n.p.m. wzgórze ulokowane jest między drogą ekspresową S1 a centrum Starego Bielska; malownicze wzgórze pozostaje niezabudowane;
- Obszary - na tym liczącym 325 m n.p.m. wzgórzu rozlokowała się dzielnica Obszary;
[edytuj] Zbiorniki i cieki wodne
Rzeki
- Biała - prawy dopływ Wisły i główna rzeka Bielska-Białej; bierze źródło u podnóża Klimczoka w Bystrej; jest to historyczna granica między Śląskiem a Małopolską; aż do 1951 r. Biała była granicą między Bielskiem a Białą Krakowską oraz województwami krakowskim a śląsko-dąbrowskim; od 1546 do 1772 była to granica państwowa (Polska-Czechy (do 1520 r.) i Polska-Austria), a w latach 1772 - 1918 administracyjna między Śląskiem Austriackim a Galicją; obecnie jest poważnie zanieczyszczona; główne dopływy: Straconka, Olszówka, Niwka, Krzywa, Potok Starobielski, Kromparek;
- Wapienica - rzeka płynąca przez Wapienicę; bierze źródła na stokach Błatniej i uchodzi do Iłownicy; w jej górnym biegu znajduje się sztuczne jezioro Wielka Łąka z zaporą wodną, z którego korzystają miejskie wodociągi (na tym odcinku rzeka prowadzi wodę I klasy; główne dopływy: Barbara, Potok Żydowski;
- Niwka - niewielka rzeka płynąca przez Lipnik; bierze źródła na północnych stokach Gaików i wpada do Białej; przy jej ujściu powstała osada Biała; od 1974 r. częściowo płynie pod ul. Stojałowskiego; główny dopływ: Złoty Potok;
- Kromparek - niewielka rzeka płynąca przez Bark; bierze źródła nieopodal Parku Rosta i wpada do Białej
- Straconka - niewielka rzeka płynąca przez Straconkę; bierze źródła na południowych stokach Gaików i wpada do Białej; w jej dolnym biegu znajdują się Bulwary Straceńskie - popularne miejsce wypoczynku; główny dopływ: Mraźnica;
- Olszówka - niewielka rzeka płynąca przez Olszówkę; bierze źródła na wschodnich stokach Dębowca i wpada do Białej; swoją nazwę wzięła od olszyny porastającej niegdyś brzegi rzeki;
- Słonnica - niewielka rzeka płynąca przez Hałcnów; bierze źródła w pobliżu lasu "Szaleniec" i wpada do Soły; główny dopływ: Pisarzówka;
- Krzywa - niewielka rzeka płynąca w północnej części Bielska-Białej; bierze źródła na północnym stoku Gaików, płynie przez Hałcnowską Kępę oraz Obszary i wpada do Białej;
- Kamieniczanka - niewielka rzeka płynąca przez Kamienicę; bierze źródła u podnóża Dębowca i wpada do Białej; główny dopływ: Potok Mireckiego;
Jeziora
- Jezioro Wielka Łąka - sztuczne jezioro w Wapienicy, u podnóża Wysokiego i Palenicy; powstało w 1932 r. w wyniku budowy zapory wodnej im. I. Mościckiego na rzekach: Wapienicy i Barbarze; jezioro położone jest na wysokości 478 m n.p.m. i posiada powierzchnię 24 ha; zbiornik jest rezerwuarem wody pitnej dla Bielska-Białej;
Ważniejsze potoki
- Potok Starobielski - dopływ Białej
- Dębowiec - dopływ Białej; płynie przez Dolinę Gościnną
- Barbara - dopływ Wapienicy
- Potok Mireckiego - dopływ Kamieniczanki
- Potok Żydowski - dopływ Wapienicy
- Złoty Potok - dopływ Niwki
- Mraźnica - dopływ Straconki
[edytuj] Ludność
Ludność Bielska-Białej gwałtownie wzrastała wraz z rozwojem przemysłu oraz przyłączaniem pobliskich miejscowości.
Zmiany liczby ludności w latach 1951 - 2006:
- 1965 - 83 207
- 1975 - 120 907
- 1985 - 175 889
- 1995 - 180 397
- 2006 - 176 453
Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Bielska-Białej.Bielsko-Biała jest także centrum aglomeracji bielskiej zamieszkiwanej przez ok. 330 tys. osób, która wchodzi w skład Bielskiego Obszaru Metropolitalnego zamieszkiwanego przez ok. 700 tys. ludzi.
[edytuj] Dzielnice Bielska-Białej
Miasto oficjalnie jest podzielone na 31 osiedli:[4]
Nieoficjalnie natomiast wyróżnia się:
- Śródmieście, w tym Biała, Stare Miasto, Dolne Przedmieście, Górne Przedmieście, Żywieckie Przedmieście
- Olszówka
- Kamienica
- Mikuszowice
- Wapienica
- Aleksandrowice
- Lipnik
- Hałcnów
- Komorowice
- Stare Bielsko
- Leszczyny
- Straconka
- Obszary
[edytuj] Przyroda
Od 1991 roku stale zmniejsza się poziom zanieczyszczenia powietrza, gleby, a także wody, w przepływającej przez miasto rzece Białej. Dobre warunki przyrodnicze zapewnia bliskość gór Beskidu Śląskiego i Beskidu Małego.
[edytuj] Parki miejskie
- Park Słowackiego - na Dolnym Przedmieściu, między ulicami Słowackiego a Chopina, w sąsiedztwie Bielskiego Centrum Kultury; park został założony w 1898 r. jako "Park Jubileuszowy im. Cesarza Franciszka Józefa I" na terenie należącym do Bractwa Kurkowego;
- Park Włókniarzy - na Żywieckim Przedmieściu, między ulicą Partyzantów a rzeką Białą; park został założony w 1899 r. jako "Planty Blichowe" wzdłuż rzeki Białej; posiada piękną aleję platanów i kasztanowców; w sąsiedztwie znajdują się korty tenisowe z zabytkowy pawilonem, urząd pracy oraz plac Mickiewicza z pomnikiem poety.
- Park nad rzeką Białą - między rzeką Białą a ratuszem; niewielki park powstał w końcu XIX wieku w miejscu istniejącego tu wcześniej "Targu Świńskiego"; najciekawszym elementem parku jest głaz narzutowy z czasów epoki lodowcowej podarowany miastu Białej w 1908 r.
- Bulwary Straceńskie - na Leszczynach, wzdłuż ulicy Górskiej; park usytuowany wzdłuż potoku Straconka jest bardzo popularnym wśród bielszczan miejscem wypoczynku i rekreacji'
- Park Strzygowskiego - wzdłuż ul. Partyzantów (za ul. Bora-Komorowskiego), na tzw. "Stawach"; niegdyś popularne kąpielisko rzeczne na Białej (dziś rzeka jest zbyt zanieczyszczona); w 2009 r. w sąsiedztwie parku powstanie wielkie centrum handlowo-rozrywkowe Gemini Park;
- Park Rosta - między Obszarami a Kępą Hałcnowską (w rejonie ul. Niepodległości); ze względu na niekorzystne położenie pozostaje niezagospodarowany;
[edytuj] Obszary chronione
- Dolina Wapienicy - zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony w południowej części Wapienicy, w tzw. "Dolinie Luizy" (nazwanej tak od imienia żony Jana Sułkowskiego, która często przyjeżdżała tu na spacery); jest to jedyny w Europie tak duży obszar dzikiej przyrody znajdujący się w granicach wielkiego miasta; w centrum Doliny znajduje się jezioro Wielka Łąka, które jest głównym zbiornikiem wody pitnej w Bielsku-Białej; Dolina Wapienicy jest jednym z najpopularniejszych (obok Cygańskiego Lasu) miejscem wypoczynku bielszczan oraz punktem wyjścia wielu szlaków w Beskid Śląski;
- Cygański Las - położony jest w południowej części miasta, na zboczach Szyndzielni, Kołowrotu, Koziej Góry i Dębowca; las ten został po raz pierwszy wymieniony w dokumencie z 1312 r., w którym książę cieszyński Mieszko podarował go mieszkańcom Bielska; w XVII wieku był on obiektem sporów między mieszczanami a kasztelanią łodygowicką; nieprawidłowa eksploatacja doprowadziła na początku XIX wieku do zagłady pierwotnego drzewostanu; w latach 60. tego stulecia staraniem Karola Ambrożego dolną część lasu przekształcono na park miejski; od tego czasu stał się on najpopularniejszym miejscem wypoczynku bielszczan (w latach 1895 - 1971 kursował tu nawet tramwaj); dziś, liczący 925 ha, las jest chroniony w ramach zespołu przyrodniczo krajobrazowego; z Cygańskiego Lasu wychodzi kilka szlaków górskich;
- Stok Szyndzielni - rezerwat położony jest na północnych stokach Trzech Kopców; powstały w 1953 r. jest najstarszym rezerwatem przyrody w Beskidzie Śląskim;
- Jaworzyna - rezerwat przyrody położony jest na zachodnim zboczu Wysokiego, bezpośrednio nad jeziorem Wielka Łąka; głównym celem rezerwatu jest ochrona jaworzyny górskiej;
- Dolina Gościnna - zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony w dzielnicy Kamienica, w pobliżu ul. Gościnnej i Osiedla Karpackiego; w Dolinie Gościnnej od lat prowadzona jest działalność edukacyjna;
- Sarni Stok - utworzony w 2002 r. zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony w północnej części wzgórza Trzy Lipki, w pobliżu drogi ekspresowej S1; obejmuje on dolinę Potoku Zajazdowego
[edytuj] Historia
Bielsko-Biała jest miastem powstałym formalnie dopiero w styczniu 1951 roku, lecz historia miast, które były jego fundamentami jest dużo dłuższa.
[edytuj] Bielsko
Bielsko (niem. Bielitz, czes. Bílsko) - do 1950 roku samodzielne miasto na Śląsku Cieszyńskim. Po połączeniu z Białą Krakowską stanowi dziś zachodnią część miasta Bielska-Białej.
[edytuj] Przed uzyskaniem praw miejskich
Pierwszym śladem osadnictwa na terenie dzisiejszego Bielska jest grodzisko z XII wieku, usytuowane w Starym Bielsku. Gród był osadą produkcyjną, o charakterze obronnym. Otoczony podwójnym wałem z fosą. Jego średnica wynosiła ok. 200 m, a powierzchnia 3,2 ha. Nie wiadomo do dzisiaj, jak należy łączyć tę osadę ze Starym Bielskiem i miastem Bielskiem. Grodzisko leżące na szlaku handlowym Kraków - Cieszyn mogło pełnić rolę warowni. Osada ta została doszczętnie zniszczona pożarem w 1400 r. W sąsiedztwie grodziska powstała w II połowie XIV wieku wieś Stare Bielsko z kościołem pw. Świętego Stanisława.
Najstarsza osada właściwego Bielska to okolice starówki. Było to wzgórze stromo opadające w stronę wschodnią. Tam w XIII wieku dzięki staraniom księcia cieszyńskiego, Kazimierza powstał zamek. Z czasem wokół niego powstawała osada, która między XIII a XIV wiekiem uzyskała prawa miejskie.
Nie zachował się przywilej lokacyjny, stąd nie znamy dokładanej daty nadania praw miejskich. Pierwsza wzmianka o Bielsku pochodzi z 1312 r., kiedy to książę Mieszko cieszyński podarował swym bielszczanom las między Mikuszowicami, a Kamienicą.
[edytuj] W latach 1316-1900
W roku 1316 doszło do podziału ziem bielskich. Powstało wówczas Księstwo Cieszyńskie oraz Oświęcimskie, z granicą na rzece Białej. W 1327 r. Bielsko weszło do lenn czeskich Luksemburgów i odtąd granica na Białej, była także granicą państwową.
Ta sytuacja miała znaczący wpływ na rozwój miasta. Zaczęło się ono rozrastać na zachód od obecnego zamku. Domy najpierw drewniane umiejscowiły się wzdłuż rynku i okolicznych uliczek. W połowie XV wieku powstał tu kościół pw. Świętego Mikołaja. Granice miasta przebiegały wzdłuż ulic: Zamkowej, Orkana, Sobieskiego, Schodowej, a chronił go system zamkowych fortyfikacji.
W 1424 roku książę Bolesław I cieszyński nadał bielskim mieszczanom prawo dysponowania swoją własnością i przekazywania jej potomkom do czwartego pokolenia.
W 1440 roku na prośbę wójta książęta Władysław i Przemysław II cieszyński przyznali miastu prawo składu soli.
Wacław III Adam w XVI wieku przekazał Bielsko razem z kilkoma wsiami Kasprowi Wilczkowi z Dobrej. Niezadowolony z tej transakcji był syn Wacława, Fryderyk Kazimierz. Pod wpływem tego ostatniego Wacław Adam usunął Wilczka z jego dóbr, po czym przekazał je synowi. W 1565 roku Fryderyk Kazimierz, władający dotychczas Frysztatem i Frydkiem, przeniósł swoją siedzibę do Bielska. Fryderyk Kazimierz planował sprzedać Bielsko Jerzemu Fryderykowi Hohenzollernowi, jednak zmarł w 1571 roku przed dokonaniem transakcji.
W późniejszym czasie Bielsko otrzymywało wiele nowych przywilejów, np. pozwolenie na handel mięsem, wolny skład soli. Rzemiosło, tkactwo, rolnictwo to główne zawody ówczesnych mieszkańców. Rozwinęły się również trzy przedmieścia - Dolne, Górne i Żywieckie.
Ważnym aspektem miasta Bielska była różnorodność religijna, która doprowadziła w końcu do starć pomiędzy katolikami, a protestantami. Pierwszym przykładem jest wojna trzydziestoletnia (1618-1648), zwycięska dla katolików - Habsburgów, przegrana przez protestantów. Przyczyniło się to jednak do ogromnych strat w ludności oraz w urbanistyce. Po tym zdarzeniu miasto trzeba było odbudowywać praktycznie na nowo.
W 1659 roku Bielsko strawił pożar - zniszczeniu uległy prawie wszystkie budynki łącznie z kościołem i ratuszem.
W 1752 r. pojawił się po poprzednich nowy właściciel miasta, blisko związany z Wiedniem - Aleksander Józef Sułkowski. Z przebudową miasta wzrastała liczba ludności, co równoznaczne było ze zwiększoną liczbą inwestycji budowlanych. Większość budynków była już murowana, ale architektura była skromna i powściągliwa, dopiero czasy industrializacji przyniosły Bielsku najwspanialsze zabytki. W drugiej połowie XVIII wieku miasto było znanym składem sukna w Rzeczypospolitej.
Uprzemysłowienie miasta było możliwe dzięki wspaniałym warunkom do wyrobu tkanin. Szybko zaczęto budować nowe fabryki, a manufaktury odeszły w zapomnienie. Nastąpił najazd inwestorów, którzy budowali nowe mieszkania i fabryki, pięknie wkomponowujące się w charakter miasta. Mieszkańcy stali się burżuazją finansową. Stan rzeczy doprowadził do rozwinięcia intelektualnego i kulturalnego ośrodka miejskiego. Pierwsze fabryki budowano nad Białą, ze względu na napęd wodny. Dopiero w 1826 r. zastosowano maszynę parową.
Na początku XIX wieku wyróżniano trzy główne ośrodki: Stare Miasto, Dolne Przedmieście oraz Bielski Syjon, ewangelicki kwartał na zachód od Starego Miasta. XIX wiek to energiczny rozwój miasta.
Bielsko zostało włączone do powstającej kolei żelaznej (1855 - bezpośrednie połączenie z Wiedniem). Podłączono go do państwowej sieci telegraficznej, uruchomiono gazownię 1861 i rozpoczęto gazowe oświetlanie ulic, a w 1893 elektrowni; w 1895 r. założono elektryczną linię tramwajową (w tym czasie po Warszawie i Wiedniu jeździły tramwaje konne; linia istniała do 1971 roku). W 1883 pojawiły się pierwsze telefony, a rok później automatyczna centrala telefoniczna (pierwsza w Austrii).
[edytuj] W latach 1900 - 1939
Na początku XX wieku w Bielsku najliczniejszą grupę mieszkańców stanowili Niemcy. Polacy i Żydzi stanowili jedynie po 15% mieszkańców. Po zakończeniu I wojny światowej, Niemcy próbowali włączyć Bielsko do tzw. Niemieckiej Austrii. Nie udało im się to, ponieważ 17 września miasto zajęły wojska polskie. Na przełomie 1919, a 1920 r. Bielsko obsadziły wojska angielskie, w związku ze sporem Polski i Czechosłowacji o Śląsk Cieszyński. Miał odbyć się plebiscyt, ale wyszło inaczej i decyzją Rady Ambasadorów z lipca 1920 r. Bielsko przyłączono do odradzającej się Polski.
Niemcy w okresie międzywojennym stanowili nadal ponad połowę mieszkańców miasta. Jednak powoli wzrastały wpływy polskie. W roku 1930 pojawił się pierwszy od setek lat polski burmistrz. Żydzi stanowili ok. 20% mieszkańców. Taka mieszanka kulturowa uczyła jednak tolerancji i wzbogacała kulturę miasta.
W 1938 włączono w granice administracyjne miasta sąsiednie Aleksandrowice.
[edytuj] W latach 1939 - 1951
3 września 1939 r. do Bielska wstąpiły wojska III Rzeszy, wspierane przez mieszkańców narodowości niemieckiej. W październiku tego roku Bielsko i cały Śląsk Cieszyński włączono do III Rzeszy. W czasie wojny miasto tętniło życiem, a przemysł pracował na rzecz III Rzeszy.
W lutym 1945 r. do Bielska wkroczyła Armia Czerwona.Na terenie miast Bielska i Białej rozpoczęły działalność Narodowe Siły Zbrojne (Działalność Narodowych Sił Zbrojnych w Bielsku-Białej). Bielsko z wojny wyszło bez większych strat. Władzę przejęli komuniści, a Niemcy albo uciekli, albo zostali wysiedleni. W mieście zaczęli się osiedlać przybysze z całej Polski. W 1946 roku zakłady przemysłowe zostały upaństwowione.
[edytuj] Biała
Biała (Krakowska) - do 1950 roku samodzielne miasto leżące w Małopolsce. Po połączeniu z Bielskiem w 1951 r. tworzy wschodnią część Bielska-Białej.
[edytuj] Przed uzyskaniem praw miejskich
Biała została założona ok 1560 r. u zbiegu Niwki i Białej jako przysiółek wsi Lipnik zamieszkiwany przez polskich tkaczy. Podstawą rozwoju osady było sukiennictwo.
W 1613 r. Biała została wydzielona z Lipnika jako samodzielna gmina z samorządem kontrolowanym przez podstarostę lipnickiego.
Już w 1667 r. powstał w Białej (wspólny z Lipnikiem) cech tkaczy, a wieś zaczęła starać się o uniezależnienie od Lipnika, co doprowadziło do sporów ze starostami lipnickimi, które trwały aż do końca XVII w..
[edytuj] W latach 1723 - 1772
9 stycznia 1723 r. na prośbę starosty Jakuba Rybińskiego król August II Mocny przyznał Białej prawa miejskie.
W połowie XVII w. wytyczono nowy kształt urbanistyczny miasta - osią urbanistyczną stała się droga krakowska (dzisiejsza ul. 11 Listopada), w 1757 r. Biała otrzymała od Augusta III wielki przywilej miejski, na podstawie którego powstały pierwsze cechy rzemieślnicze, a w 1766 r. powstały pierwsze manufaktury
Aż do 1945 r. Biała była miastem wieloetnicznym, zamieszkiwanym przez Niemców, Żydów i Polaków, i wielowyznaniowym - katolicy, protestanci i żydzi.
Biała zaznaczyła się w historii Polski sławnym epizodem z okresu konfederacji barskiej - w latach 1769 - 1770 (i krótko w 1771 r.) była siedzibą Generalności, czyli naczelnej władzy konfederackiej.
[edytuj] W czasach austriackich
W 1772 r. Biała została wcielona do zaboru austriackiego, wchodząc w skład Galicji.
Po zniesieniu granicy celnej na rzece Białej w 1784 r. 2-tysięczne miasteczko wezło na drogę dalszego pomyślnego rozwoju.
W 1789 r. Biała została wolnym miastem cesarskim z ustanowionym magistratem, a dziesięć lat później ostateczne uniezależniła się od dominium lipnickiego.
W 1810 r. w Białej pojawiła się pierwsza fabryka włókiennicza, a tutejsza industrializacja - podobnie jak w Bielsku - związana była z przybyciem wielu niemieckich i żydowskich przedsiębiorców.
Znaczenie Białej wzrosło po 1855 r., kiedy stała się siedzibą powiatu. Była wtedy jednym z nielicznych w Galicji ośrodków przemysłowych. Bogacące się miasto rozbudowywało się według wzorca bielskiego, nigdy jednak nie osiągnęło rozmiarów ani wyglądu wielkomiejskiego Bielska. W 1871 r. wspólnie z Bielskiem zorganizowała wystawę przemysłową.
Mimo wprowadzenia w Galicji w 1869 r. autonomii i polskiego języka urzędowego w Białej narastał konflikt narodowościowy, który doprowadził nawet do prób wcielenia miasta do Śląska (Austriackiego). Niemiecka rada miejska podjęła także w latach 1889 - 1910 decyzję o całkowitej germanizacji Białej.
Działaniom tym przeciwstawiał się polski ruch narodowy, który doprowadził m.in. do utworzenia "Czytelni Polskiej" w 1873 r. oraz powołaniu, dzięki pomocy TSL, dwóch polskich szkół (ludowa - 1898 r.; gimnazjum - 1908 r.). Intensywnie działał w Białej także ks. Stanisław Stojałowski i środowiska z nim związane.
Biała stała się na przełomie XIX i XX wieku areną licznych wystąpień robotniczych (m.in. w 1890, 1905 i 1912 r.).
[edytuj] W latach 1918 - 1950
1 listopada 1918 r. armia polska zajęła miasto, a już 13 listopada bialski magistrat podporządkował się nowej władzy.
W odrodzonej Polsce Biała weszła w skład województwa krakowskiego, zmieniając w 1926 r. nazwę na "Biała Krakowska". Ważnym wydarzeniem okresu międzywojennego było włączenie do miasta gminy Lipnik, przez co powstała "wielka Biała".
Po 1918 r. miasto szybko się polonizowało, jednak jeszcze w 1938 r. Niemcy stanowili ponad 1/5 społeczeństwa Białej i byli w posiadaniu prawie wszystkich bialskich fabryk. Taka sytuacja prowadziła oczywiście do dalszych konfliktów etnicznych.
W czasie II wojny światowej Niemcy włączyli Białą do sąsiedniego Bielska. Ze względu na korzystne warunki narodowościowe w Białej tworzyły się liczne polskie organizacje podziemne.
Miasto zostało wyzwolone przez wojska sowieckie w dniach 8 - 10 lutego 1945 r., co zostało poprzedzone krwawą bitwą z wojskami niemieckimi w Hałcnowie.
Po wojnie upór władz krakowskich spowodował, że do połączenia z Bielskiem w 1951 r. Biała pozostawała w województwie krakowskim.
[edytuj] Bielsko-Biała
1 stycznia 1951 r. Bielsko i Białą Krakowską połączono w jedno miasto, co zdynamizowało rozwój przemysłowy grodu nad Białą. Zarazem władze komunistyczne usiłowały zmienić dotychczasowe kapitalistyczne oblicze miasta i uczynić zeń czysto "proletariacki ośrodek".
W latach 50. i 60. zbudowano siedem wielkich osiedli robotniczych (tzw. ZOR-y) oraz rozbudowano większość zakładów przemysłowych, przy jednoczesnej budowie kolejnych. Wtedy też władze spotkały się z silnym sprzeciwem: w marcu 1968 r. na placu Mickiewicza doszło do młodzieżowej demonstracji z udziałem kilku tysięcy licealistów.
W epoce Gierka znacznie zmodernizowano przemysł bielski oraz dokonano licznych inwestycji. Najważniejsze wydarzenia z tamtego okresu to:
- utworzenie województwa bielskiego w 1975 r.
- budowa Fabryki Samochodów Małolitrażowych - jednego z największych w Polsce zakładów przemysłu samochodowego w 1972 r.
- utworzenie filii Politechniki Łódzkiej w 1969 r.
- budowa drogi szybkiego ruchu Warszaw